علت دراز و علفی شدن ساقه گیاهان آپارتمانی چیست؟

اگر گیاهتان را نگاه می‌کنید و می‌بینید فاصله‌ی بین برگ‌ها روی ساقه زیاد شده، ساقه نازک و ضعیف به نظر می‌رسد و کل گیاه به‌جای فرم پر و فشرده‌ی همیشگی‌اش، کشیده و بی‌حال شده، این حالت یک نام مشخص دارد: علفی شدن یا در اصطلاح علمی‌تر، "لگی" شدن (leggy). برخلاف خیلی از مشکلات دیگر که با نگاه اول ترسناک به نظر می‌رسند، این یکی معمولاً یک پیام بسیار واضح و قابل‌حل دارد.

در این مقاله از شهر گیاه بررسی می‌کنیم چرا ساقه‌ی گیاهان آپارتمانی دراز و علفی می‌شود و برای هر دلیل چه اقدامی باید انجام دهید.

کمبود نور؛ دلیل اصلی و شایع‌ترین علت

وقتی گیاه نور کافی دریافت نمی‌کند، به‌جای رشد فشرده و پر، انرژی‌اش را صرف کشیده شدن به سمت نزدیک‌ترین منبع نور می‌کند. به همین دلیل است که ساقه‌ها دراز و نازک می‌شوند و فاصله‌ی بین برگ‌ها (که در اصطلاح باغبانی به آن میان‌گره یا internode گفته می‌شود) بیشتر از حد طبیعی می‌شود. این پدیده به‌طور تخصصی «اتیولاسیون» نامیده می‌شود و اساساً واکنش گیاه برای رسیدن سریع‌تر به نور است.

راه‌حل: گیاه را به نزدیک‌ترین نقطه با نور کافی و مناسب همان گونه منتقل کنید. اگر گیاه یک‌طرفه به سمت پنجره خم شده، هر چند روز یک‌بار گلدان را کمی بچرخانید تا نور به‌طور یکنواخت به همه‌ی طرف‌ها برسد. برای گیاهانی که در فضای کم‌نور نگه‌داری می‌شوند، لامپ رشد گیاه هم گزینه‌ی مؤثری است.

کمبود کود در فصل رشد

حتی اگر نور کافی باشد، کمبود مواد مغذی، مخصوصاً فسفر و پتاسیم، می‌تواند باعث شود ساقه به‌جای رشد قوی و فشرده، نازک و ضعیف پیش برود. گیاهی که تغذیه‌ی کافی نداشته باشد، توان ساخت بافت محکم در ساقه را ندارد.

راه‌حل: در فصل بهار و تابستان که فصل رشد اصلی گیاه است، هر ۲ تا ۴ هفته یک‌بار از کود مایع متعادل استفاده کنید. برای آشنایی بیشتر با انواع کود و زمان مناسب مصرف آن، "کود سرک چیست؟ " در شهر گیاه راهنمای مفیدی است.

دمای بیش از حد گرم

دمای خیلی بالا، مخصوصاً در ترکیب با نور کم، می‌تواند سرعت رشد ساقه را افزایش دهد بدون این‌که گیاه فرصت کافی برای ساخت بافت محکم داشته باشد. نتیجه، ساقه‌ای است که سریع بلند می‌شود اما ضعیف و شکننده باقی می‌ماند.

راه‌حل: دمای محیط اطراف گیاه را در محدوده‌ی متعادل ۱۸ تا ۲۴ درجه سانتی‌گراد نگه دارید و از قرار دادن گیاه نزدیک منابع گرمای مستقیم مثل بخاری خودداری کنید.

عدم هرس و سربرداری منظم

بعضی گیاهان، مخصوصاً گونه‌های خزنده و بوته‌ای، اگر مدت طولانی هرس نشوند، تمایل دارند فقط به سمت بالا یا جلو رشد کنند و از پرشدن و فرم بوته‌ای طبیعی‌شان دور می‌شوند. بدون هرس منظم، ساقه‌ها دراز و کم‌برگ می‌مانند.

راه‌حل: نوک ساقه‌های دراز را با قیچی تمیز کوتاه کنید. این کار باعث می‌شود گیاه از جوانه‌های جانبی، شاخه‌های جدید و فشرده‌تری تولید کند و فرم پرپشت‌تری پیدا کند.

کمبود فضای رشد یا رقابت با گیاهان دیگر

اگر چند گیاه خیلی نزدیک به هم قرار گرفته باشند، برای رسیدن به نور با هم رقابت می‌کنند و همین رقابت می‌تواند باعث شود ساقه‌ها به‌جای رشد فشرده، به سمت بالا و نور کشیده شوند.

راه‌حل: فاصله‌ی کافی بین گلدان‌ها ایجاد کنید تا هر گیاه نور یکنواخت و کافی دریافت کند.

سن طبیعی گیاه یا ویژگی گونه

بعضی گیاهان به‌طور طبیعی و ذاتی تمایل به رشد کشیده و بلند دارند و این ویژگی گونه است، نه لزوماً نشانه‌ی مشکل. همچنین گیاهان مسن‌تر، بعد از مدتی رشد، طبیعتاً ساقه‌های پایینی‌شان چوبی و کم‌برگ‌تر می‌شود.

راه‌حل: پیش از نگرانی، ویژگی‌های طبیعی همان گونه‌ی گیاه را بررسی کنید. اگر رشد کشیده بخشی از طبیعت گیاه است، هرس منظم می‌تواند به حفظ فرم مطلوب‌تر کمک کند.

آفت‌های ضعیف‌کننده

برخی آفت‌ها با تغذیه از شیره‌ی گیاه، آن را ضعیف می‌کنند و توان گیاه برای ساخت بافت محکم و فشرده در ساقه و برگ کاهش می‌یابد. این ضعف عمومی می‌تواند در کنار سایر علائم، به علفی شدن ظاهری گیاه دامن بزند.

راه‌حل: زیر برگ‌ها و ساقه را به‌طور منظم بررسی کنید. برای شناخت کامل آفت‌های رایج گیاهان آپارتمانی و روش مقابله با آن‌ها،" ۱۰ آفت رایج در گیاهان آپارتمانی"  در شهر گیاه راهنمای خوبی است.

چطور دلیل واقعی را تشخیص دهیم؟

• اگر گیاه به‌طور مشخص به سمت یک پنجره خم شده، تقریباً همیشه کمبود نور مقصر است.
• اگر مدتی طولانی کود نگرفته، به کمبود مواد مغذی شک کنید.
• اگر گیاه هیچ‌وقت هرس نشده، عدم سربرداری می‌تواند دلیل باشد.
• اگر گیاهان زیادی کنار هم چیده‌اید، رقابت نوری را بررسی کنید.
• اگر با وجود نور کافی هم ساقه‌ها دراز هستند، ویژگی طبیعی گونه را چک کنید.

جمع‌بندی

دراز و علفی شدن ساقه گیاهان آپارتمانی معمولاً پیامی واضح از طرف گیاه است: نور کافی نیست. اما کمبود کود، دمای بالا، نبود هرس منظم، ازدحام گیاهان و آفت هم می‌توانند نقش داشته باشند. با انتقال گیاه به نور مناسب، هرس منظم و تغذیه‌ی درست، اکثر گیاهان می‌توانند به فرم فشرده و پرپشت خودشان برگردند.